IMG 8918

Het ‘Masking Effect’: het onzichtbare verhaal van dubbel bijzonder

Het ‘Masking Effect’: als je kind zodanig kan compenseren dat het dubbel bijzonder zijn niet wordt gezien… 

 

Wanneer we het hebben over hoogbegaafdheid, denken veel mensen spontaan aan sterke cognitieve capaciteiten, creatieve oplossingen en een groot leervermogen. Toch zit daar vaak maar een deel van het verhaal. Want hoogbegaafdheid sluit leer- of ontwikkelingsstoornissen niet uit. Integendeel: sommige kinderen zijn dubbel bijzonder – ze zijn hoogbegaafd én worden ook geconfronteerd met bijvoorbeeld dyslexie, ADHD, of een andere leer- of ontwikkelingsstoornis.

Juist bij deze kinderen zien we vaak dat hun talenten de moeilijkheden maskeren. Ze compenseren met hun sterke kanten, waardoor hun ondersteuningsnoden lang onopgemerkt blijven. Maar andersom kan het ook, dat enkel de ontwikkelingsstoornis wordt opgemerkt, waardoor de hoogbegaafdheid onder de radar blijft. 

Wanneer spreken we van dubbel bijzonder? 

Iemand wordt als twee keer speciaal aanschouwd wanneer deze hoogbegaafd is in een of meerdere gebieden én ook een leer-, emotionele, fysieke, sensorische en/of ontwikkelingsstoornis heeft. (Bronnen: Assouline, Foley Nicpon & Whiteman, 2010; Brody & Mills, 1997; Foley Nicpon, Allmon, Sieck & Stinson, 2011; Neihart, 2008; Reis, Baum & Burke, 2014)

Er worden 3 categorieën onderscheiden: 

  1. Kinderen/jongeren die niet erkend worden als hoogbegaafd, noch als hebbende een leer- of ontwikkelingsstoornis (“Masking effect). 
  2. Kinderen/jongeren die gediagnosticeerd worden met  een leer- of ontwikkelingsstoornis, maar waarbij de hoogbegaafdheid niet erkend wordt. 
  3. Kinderen en jongeren die goed presteren tijdens de vroege schoolloopbaan, maar waarvan de prestaties snel dalen wanneer het  curriculum moeilijker wordt en meer begint te eisen in die gebieden waar ze een uitval in vertonen. 

(Bronnen: Brody & Mills, 1997; Neihart, 2008)

Wat betekent compenseren?

Compenseren betekent dat een kind tekortkomingen of moeilijkheden probeert te overbruggen door sterk in te zetten op andere vaardigheden. Een hoogbegaafd kind met dyslexie kan bijvoorbeeld uitstekend redeneren, waardoor het begrijpend lezen vlot lijkt te gaan, ook al kost het technisch lezen veel energie. Een kind met ADHD kan door zijn creativiteit slimme strategieën ontwikkelen om taken alsnog tot een goed einde te brengen, terwijl de aandachtsproblemen onderliggend blijven bestaan.

Die compensatiestrategieën werken vaak… tot op zekere hoogte. Het resultaat: de problemen worden pas laat zichtbaar of verkeerd ingeschat. Compenseren mag daarom niet verward worden met onderpresteren. De onderliggende oorzaak van deze twee is totaal verschillend.

Het risico van onzichtbare noden

Omdat deze kinderen slagen in het verbloemen van hun uitdagingen, denken leerkrachten, ouders en soms ook hulpverleners dat er geen probleem is. Maar het feit dat we iets niet zien, betekent niet dat het er niet is.

Het risico is groot:

  • Het kind krijgt geen of te late ondersteuning, omdat de nood niet wordt (h)erkend.
  • Door voortdurend te compenseren, raken kinderen uitgeput. De enorme inspanning die nodig is om het niveau hoog te houden, leidt tot vermoeidheid, frustratie en soms zelfs tot gedragsproblemen.
  • Het zelfbeeld kan aangetast raken: kinderen ervaren dat leren zoveel moeite kost, terwijl “het toch gemakkelijk zou moeten gaan”. Het redeneren lukt vaak wel, de uitvoering ervan niet.

Signalen van overcompensatie

Kinderen die voortdurend moeten compenseren, laten vaak op termijn ander gedrag zien. Denk aan:

  • plots minder motivatie voor school
  • emotionele uitbarstingen of prikkelbaarheid
  • fysieke klachten zoals hoofdpijn of buikpijn
  • perfectionisme of faalangst
  • zich “anders” voelen, zonder dit goed te kunnen benoemen

Dit gedrag is niet het probleem op zich, maar een signaal van uitputting, een kreet om hulp.

Onze visie: voorkomen is beter dan genezen

In onze praktijk hanteren we het principe dat “het kalf niet eerst moet verdrinken voor we het redden”. Wachten tot een kind vastloopt, is niet nodig. Zodra we weten dat er een leer- of ontwikkelingsstoornis meespeelt, zetten we in op hulpmiddelen en ondersteuning. Dit zorgt voor blijvende ademruimte en dus ook groeimogelijkheden voor het kind.

Het is geen zwakte om hulpmiddelen te gebruiken, het is juist een kracht. Vergelijk het met een bril: niemand laat een kind rondlopen met wazig zicht, in de hoop dat het zelf wel manieren vindt om beter te zien.

Het doel is dus niet om kinderen nóg beter te leren compenseren, maar om ze in hun kracht te zetten en hun talenten tot uiting te laten komen.
Talentontwikkeling betekent dat we:

  • de sterktes van een kind erkennen en ruimte geven
  • tegelijk de ondersteuningsnoden ernstig nemen
  • vermoeidheid en uitputting voorkomen
  • kinderen leren dat het oké is om hulp te gebruiken

Zo kunnen ze floreren, in plaats van vast te lopen in compensatietechnieken.

Dubbelbijzondere kinderen verdienen het om gezien te worden in hun volledige complexiteit: met hun talenten en met hun uitdagingen. Alleen zo kunnen ze zich ontwikkelen tot veerkrachtige, zelfbewuste jongeren en volwassenen.

Compensatie kan hen tijdelijk helpen, maar mag nooit de vervanging zijn van echte ondersteuning. Want ieder kind heeft recht op leren en groeien op een manier die energie geeft, in plaats van uitput.

 

Psssst: wist je dat we 2 keer per jaar een opleiding aanbieden over dit thema, klik op het woord “opleiding”

 

Over de auteurs

Tania Gevaert stuurt samen met Lies Thomas Samen Slimmer Groeien aan. Zij is tevens co-stichter van het Steunpunt Onderpresteren vzw. Tania is psychotherapeut en ECHA specialist in Gifted Education. Ze studeerde reeds meer dan 15 jaar aan internationaal gerenommeerde instellingen (AIHP, Korzybski International, KULeuven, Radboud Universiteit, …). Ze is spreker op internationale congressen waar ze haar praktijkonderzoek deelt. 

In het dagelijks werk begeleidt ze ouders, jongeren en volwassenen die hulp zoeken bij het hoogbegaafd zijn. Tania is co-auteur van het boek “Slim onderpresteren aanpakken”, “Wardje Wijsneus” en “Feiten & Fabels” en auteur van de boeken “De slimme onderpresteerder” en “Hoogbegaafd opvoeden.”

 

Annelies ‘Lies’ Thomas, mama van 4 puberende meiden, is kind- en jongerenpsychotherapeut (AIHP) en Talentbegeleider (Novilo). In 2024 werd ze businesspartner van Tania Gevaert bij Samen Slimmer Groeien.

Voordien heeft zij meer dan 10 jaar voor de klas gestaan. Momenteel is ze nog steeds voor enkele uren actief als muziekleerkracht in het DKO.

Lies is deskundige in hoogbegaafdheid en zet zich in de praktijk in voor het begeleiden en coachen van kinderen en jongeren. Voor psychodiagnostiek richt zij zich zowel op kinderen, jongeren alsook op volwassenen. Bij Samen Slimmer Groeien is ze vooral actief op de locaties in Hasselt en Turnhout.

Creativiteit is een rode draad doorheen het pad dat ze tot nu toe bewandeld heeft. Ze heeft een basis als muziekpedagoog.

 

DSC08745 scaled

 

Similar Posts

  • Hoogbegaafde kinderen opvoeden: helikopterouder of bezorgde advocaat?

    Hoogbegaafde kinderen opvoeden: helikopterouder of bezorgde advocaat? We hebben het regelmatig over helikopterouders in de supportgroup Peers4Parents . De maatschappij bestempelt ouders van hoogbegaafde kinderen vaak als veeleisend, dwingend, … Ze zouden (te) hoge verwachtingen hebben. Heel veel vragen van de school, tot bijna een individuele aanpak. Maar is dat in realiteit ook zo? Ouders…

  • Mijn kind hoogbegaafd?! Ik twijfel daaraan…

    Er zitten een pak overtuigingen in deze zin. Laat ons eens kijken naar begaafd, om ergens mee te starten. Bij het woord begaafd ga je onmiddellijk in termen van prestaties denken, toch? Begaafd roept bij je op dat er capaciteiten zitten, die zich zullen vertalen in een cijfer – een waardering – op school en…

  • de kracht van de context bij hoogbegaafdheid

    De kracht van de context bij hoogbegaafdheid Als ouder van een hoogbegaafd kind weet je: het is niet altijd eenvoudig. Je kind denkt sneller, voelt vaak intenser, stelt vragen die je zelf nog niet had overwogen. Maar wat misschien nog belangrijker is om te beseffen: je kind functioneert nooit los van zijn of haar omgeving….

  • Hoogbegaafd, wat doet het met jou als ouder?

    Ouders zijn van een hoogbegaafd kind, het lijkt een luxe probleem maar ik kan je verzekeren dat het je slapeloze nachten kan bezorgen.  Destijds merkte onze kinderarts al snel op dat de zoon “een rappe” was. Dat betekende toen weinig voor mij, hij was onze oudste en inderdaad leek hij een snellere ontwikkeling door te…

  • Uitdaging en ontwikkelingsgelijken: belangrijke factoren bij hoogbegaafdheid

    Veel voorkomende problemen bij hoogbegaafde kinderen Een blog van prof. dr. Ophélie Desmet (www.onderpresteren.be) Omwille van een ontwikkelingsvoorsprong is het voor hen niet altijd evident om aansluiting te vinden bij leeftijdsgenoten. Ons onderwijssysteem is nog steeds georganiseerd volgens chronologische leeftijd waardoor je begaafde kind misschien wel geïsoleerd raakt van ontwikkelingsgelijken. Dit kan zich gaan vertalen…

  • Ouders van onderpresteerders: hier is een toolkit voor jou!

    Onderpresteren blijkt een hardnekkig probleem dat menig ouder slapeloze nachten bezorgt. In de aanpak van onderpresteren, zeker bij slimme onderpresteerders, wordt vaak nog zeer vaag ingegrepen waardoor deze jongere nog steeds niet geholpen blijkt én alvast nog niet tot betere prestaties wordt. Tot groot ongenoegen van alle partijen, leerkrachten, ouders én de jonge onderpresteerder. Een…

Een reactie achterlaten